Het NIOD en Netwerk Oorlogsbronnen (NOB) beheren een website vol doorzoekbare interviews met ooggetuigen van de Tweede Wereldoorlog: Getuigenverhalen.nl (2010). Over hoe Getuigenverhalen.nl wordt gebruikt, wisten we tot voor kort weinig. Dr. Susan Hogervorst (Open Universiteit en Erasmus Universiteit Rotterdam) zocht het, in het kader van haar onderzoek naar digitale oral history, uit. Eerder dit jaar publiceerde ze de uitkomsten van het gebruikersonderzoek in een internationaal tijdschrift. In deze blogpost vertelt ze er meer over.

 

Vijfhonderd doorzoekbare interviews

Getuigenverhalen.nl bevat zo’n vijfhonderd video-interviews met ooggetuigen uit uiteenlopende ‘categorieën’. Zo zijn er verhalen van mensen uit het verzet, de Arbeitseinsatz, en getuigenissen over Sobibor. De interviews zijn doorzoekbaar op fragmentniveau: in de zoekbalk kun je een willekeurig woord intypen waarna alle fragmenten uit de interviewcollectie waarin dat woord voorkomt op je scherm verschijnen. Aangezien de meeste interviews zo’n anderhalf uur duren, is deze manier van ontsluiten een groot voordeel. Maar er zijn ook kanttekeningen bij te plaatsen. Gaat er niet heel veel belangrijke contextinformatie verloren wanneer lange interviews op deze manier  worden gereduceerd tot hapklare brokken? Weten gebruikers eigenlijk wel dat zij zoeken in de interviewtranscripten – en dat hun zoektermen dus de letterlijke tekst van het oorspronkelijke interview moet bevatten voor een match? Hoe vinden websitegebruikers hun weg in deze flinke hoeveelheid interviews? En, om met de meest basale vraag te eindigen: wie zijn eigenlijk de gebruikers (kijkers? luisteraars?) van deze interviews?

Weten wat je zoekt

Om meer inzicht te krijgen in deze vragen heb ik een online vragenlijst opgesteld die, met hulp van Edwin Klijn (NOB) en Marjo Bakker (NIOD), gedurende een jaar (mei 2016-mei 2017) aan getuigenverhalen.nl gekoppeld was. Bezoekers werd bijvoorbeeld gevraagd waarnaar ze op zoek waren, hoe ze hun zoektocht op de site begonnen, en of ze vonden wat ze zochten. Daarnaast ben ik via de web-statistieken (Google Analytics) onder meer nagegaan hoe vaak de site is bezocht en hoe lang. 

Bij elkaar leverde dat interessante inzichten op. Bijvoorbeeld het feit dat niemand ooit een heel interview heeft uitgekeken. De langste sessie ooit besloeg 29 minuten, terwijl een interview meestal zo’n anderhalf uur duurt. Een ander inzicht: de gemiddelde duur van een sessie was slechts 2 minuten en 31 seconden. Dat magere getal is deels te verklaren door de helaas onvermijdelijke automatische of betaalde clicks op de site (de zogenoemde referral spam) en bovendien zijn er ook flink wat bezoekers die geen interviews bekijken maar enkel de homepage bezoeken of de informatie lezen over de interviewprojecten. Maar een eerste voorzichtige conclusie, namelijk dat deze manier van ontsluiten de fragmentering van oral history interviews in de hand werkt, lijkt gerechtvaardigd. Maar is dit erg? En zo ja, voor wie? En zou dit vluchtige websitegebruik ook niet kunnen duiden op het feit dat bezoekers moeite hebben te vinden wat ze zoeken?

Ja, antwoordt ongeveer de helft van de 114 respondenten op deze vraag. Opvallend is dat geen van hen het bijbehorende opmerkingenveld heeft ingevuld. Dit kan betekenen dat deze ‘ontevreden’ gebruikers niet precies wisten wat ze konden verwachten of wat ze moesten zoeken – wat moet je ook intypen in die zoekbalk als je simpelweg niet weet wat er is?

Interviewportals als vluchtig medium

De tevreden gebruikersgroep was daarentegen vaak heel specifiek in wat werd gezocht. Naast algemeenheden als 'heel veel mooie indrukwekkende verhalen', 'allerlei verhalen die de oorlog tot leven brengen' en 'persoonlijke emoties', antwoordde men bijvoorbeeld 'vrouwen van het verzet', 'interview met Gert Nales', of zelfs 'mijn grootvader'. Inderdaad bleken nabestaanden van of direct betrokkenen bij de oorlogsgeneratie een zeer grote gebruikersgroep te zijn. Dat zelfs deze geëngageerde gebruikersgroep geen volledig interview bekijkt, en bovendien aangeeft tevreden te zijn over de site, zegt ook iets over online interview portals zoals Getuigenverhalen.nl als medium. Anders dan in tentoonstellingen of documentaires, bepaalt een gebruiker hier wat hij of zij ziet, en ook wanneer het genoeg is. 

In de loop van 2021 wordt Getuigenverhalen.nl geïntegreerd in Oorlogsbronnen.nl, het startpunt voor zoeken naar bronnen over de Tweede Wereldoorlog. Interviewfragmenten zullen dan gekoppeld worden aan foto's, documenten en andere bronnen die onder hetzelfde trefwoord vallen. Die aanvullende bronnen bieden mogelijk iets van de context die bij de huidige, gefragmenteerde manier van zoeken in de getuigenverhalen verloren gaat. Dat is althans een belangrijke vraag voor vervolgonderzoek.

Verder lezen:

Door: Susan Hogervorst

2

Opmerkingen weergeven

    Laden