NIOD-medewerkers schrijven over hun werk bij het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies

Publicaties zoeken

woensdag 8 februari 2012

De nationale digitale infrastructuur

-->
Mijn collega's Petra Links en Edwin Klijn zijn weer in de pen gekropen. Dit keer over de duurzame opslag van digitale collecties en samenwerking binnen de erfgoedwereld. Leuk als je reageert!

We zien hem nu met enige regelmaat langskomen: de 'nationale digitale infrastructuur'. Maar zoals onlangs ook al bleek op een symposium van de NCDD (Nationale Coalitie Digitale Duurzaamheid) bestaan er veel verschillende ideeën wat deze precies moet inhouden en ook hoe de vertaalslag te maken van concept naar toegepaste implementatie. Om het maar even in eigen woorden te zeggen: de nationale digitale infrastructuur is een netwerk van digitale diensten die er gezamenlijk zorg voor dragen dat 'de digitale collectie Nederland' duurzaam wordt opgeslagen en ook, op een gestandaardiseerde manier, voor gebruik beschikbaar wordt gesteld. Een nationaal zorgsysteem voor ons digitaal (zw)erfgoed, met de mogelijkheid het vanaf deze centrale plek doorzoekbaar te maken en beschikbaar te stellen via eigen services. 

Gedigitaliseerd materiaal

Een voorbeeldje: stel dat wij als NIOD een stuk archief digitaliseren. Als wij dit zouden doen volgens standaarden vastgesteld door 'de nationale digitale infrastructuur', dan kunnen wij de geproduceerde data (images, metadata, evt.) deponeren bij een nationaal depot voor gedigitaliseerde archieven. Hier worden de masterbestanden duurzaam beheerd - inclusief migratie- en emulatiestrategieën, en - elementair - de afgeleiden op een plek neergezet waar wij en anderen met ons er altijd bij kunnen. Als wij dan een website willen bouwen, bouwen we onze service over deze data heen. En als een ander iets met onze gedigitaliseerde data wil doen, kan dit ook via deze ingang.

Centraal beheren

De voordelen van een dergelijke aanpak zijn duidelijk: duurzame opslag en toegankelijkheid worden gegarandeerd. Als onze website verdwijnt of er een nieuwe wordt gebouwd, blijft het gedigitaliseerde materiaal altijd op dezelfde plek. Niet onbelangrijk voor onderzoekers is het gegeven dat ieder digitaal object door middel van persistent identifiers op de centrale plek een vaste bronverwijzing heeft. Het centraal beheren van de masters heeft ook andere grote voordelen; afgezien van het feit dat wij bij het NIOD niet over de expertise beschikken om dit met de vereiste kennis van zaken te doen, creëert centraal beheer schaalvoordelen: het veld van de 'digital preservation' is nog jong en voortdurend in beweging, nieuwe inzichten kunnen in een keer op de gehele digitale collectie Nederland worden losgelaten en de kennis van de weinige deskundigen in ons land kan optimaal worden benut.  

Voor gedigitaliseerde publicaties is het al praktijk
 
Dit alles is niet louter toekomstmuziek. De eerste stappen in de richting van zo’n digitale infrastructuur zijn al gezet. In de Boeken-, Kranten- en Tijdschriftenlijn van Metamorfoze nomineren instellingen materiaal en stellen zij de originelen beschikbaar voor digitalisering. De KB digitaliseert het materiaal in bestaande digitaliseringslijnen, de masters worden duurzaam opgeslagen in het e-depot en de afgeleiden worden in een omgeving neergezet welke via OAI-PMH te benaderen is. Zou een dergelijke route ook niet mogelijk zijn voor bijvoorbeeld ons gedigitaliseerd archiefmateriaal (Nationaal Archief)? Of audio- en videomateriaal (Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid)? Of onderzoeksdata (DANS-KNAW)? Voor onze onderzoeksdata en oral history-materiaal hebben wij trouwens al enkele afspraken gemaakt met onze collega's van DANS-KNAW. 

Uitbreiden naar archieven
 
Een warm bed voor onze masters en een basale toegang tot de afgeleiden: zou het niet geweldig zijn...? Misschien nog wel de belangrijkste vraag is: wie gaat het betalen? En hier ligt op dit moment een groot probleem. Hoe dan ook: centralisatie van kennis en middelen zal uiteindelijk geld besparen. Een nationale digitale infrastructuur biedt een prachtige gelegenheid om een hele concrete invulling te geven aan de altijd zo vurig gepredikte wens tot meer samenwerking in de erfgoedwereld. De uiteindelijke winnaar van alles is de eindgebruiker. De digitale collectie Nederland is uiteindelijk van de burger en niet van de erfgoedinstellingen... 

Door: Petra Links en Edwin Klijn

2 opmerkingen:

  1. Een mooi vergezicht inderdaad. Voorlopig reiken de ambities van de NCDD en grote erfgoed (als ik ze zo mag noemen) databeheerders nog niet zo ver dat ze daadwerkelijk centrale opslagcentra worden voor alle master- of databestanden. Het NA gaat niet al het digitale archiefmateriaal opslaan, net zo min als de KB alle boeken, kranten en tijdschriften en Beeld en Geluid alle AV materiaal. Voorlopig wordt er meer gedacht in de richting van modulaire, de-centrale oplossingen. De genoemde "nationale infrastructuur" zal een aantal dingen zoals kennis en R&D wel trachten te centraliseren. Ook zal er worden gezocht naar efficientere inzet van middelen en mensen. Maar echte centrale opslag en een depot waar het NIOD - desgewenst - zijn gedigitaliseerde collectie kan onderbrengen - het lijkt anno 2012 nog ver weg.

    Een ding is wel duidelijk: er zal de komende jaren een stuk zuiniger moeten worden omgesprongen met middelen voor duurzame toegang. Wellicht zullen de afnemende middelen wel leiden tot een meer centrale aanpak.

    Wel echte vooruitgang wordt geboekt op het gebied van centrale toegang. Er wordt - zoals Geert Wissink liet zien op het genoemde NCDD symposium - hard gewerkt aan een zogenaamde nationale aggregator die op zijn beurt dient als doorgeefluik voor Europeana. Zie ook: http://digitalecollectie.nl/. Er is echter nog geen directe relatie tussen de nationale aggregator en de nationale infrastruur voor duurzame toegang.

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Ha die Robert,
    Laatste zin bedoel je waarschijnlijk duurzame OPSLAG, right? Tsja,centrale toegang loopt wat voor op centrale opslag. Toch zou het een heel mooi het ander kunnen versterken: centrale opslag maakt standaardisatie eenvoudiger waardoor je betere metadata krijgt. Betere metadata betekent betere toegang. En dit is nu juist vaak een probleem bij die aggregatoren...ga maar eens fijn op datum zoeken...

    BeantwoordenVerwijderen