Oorlogsfoto's

Afgelopen maandag was er weer een zgn. lunchlezing op het NIOD. Dit keer vertelde René Kok over de fotocollectie van het NIOD en over de totstandkoming van het Grote 40-45 boek dat René samen met Erik Somers maakte.

Zoals op het affiche hiernaast te zien is, vroeg het toenmalige RIOD meteen al om foto's. Vele foto's van amateurs, fotopersbureaus, het leger en de NSB-fotodienst vonden toen hun weg naar het instituut. Er duikt echter nog steeds nieuw materiaal op. Binnen instituten als het NIOD maar ook bij particuliere zolderopruimingen en bij buitenlandse instellingen (ook over Nederland tijdens WOII). De fotocollectie van het NIOD bestaat nu uit 150.000 foto's.

Tot de herfst van 1944 mocht er gewoon gefotografeerd worden; foto's maken was niet verboden. Je mocht alleen geen razzia's of militaire gebeurtenissen vastleggen... maar dat gebeurde wel - stiekum. Daar zijn bijvoorbeeld de uit-het-raam-genomen-foto's uit voort gekomen. Hierover later meer.

Persfotografie

Persfoto's moesten allemaal langs Bureau Fotopers van de Duitse bezetter. Daar werden de onderschriften geschreven en daar werden de foto's ook voorzien van een kleurcode: een rode slip betekende 'verplicht zo publiceren', een blauwe slip 'gewenst maar niet verplicht om te publiceren'. Was de foto voorzien van een witte slip dan was je vrij er mee te doen. Van de Duitsers stamt ook de verplichting de naam van de fotograaf bij de foto te vermelden. Heel handig voor hedendaags collectiebeheer maar iets dat voor de oorlog niet het geval was en na de oorlog ook meteen weer werd afgeschaft. Pas in de jaren '70 kwam dat weer terug.

Vakfotografie

Van vakfotografen zijn mooie foto's overgeleverd. Families lieten vaak familieportretten maken, in de studio van de fotograaf of soms bij de mensen thuis. Dat laatste levert interessante plaatjes op.

De vakfotografie kreeg een enorme impuls door het maken van miljoenen pasfoto's voor op de persoonsbewijzen. Wrang. Omdat er zoveel gemaakt moesten worden, gebeurde dat ook wel op straat. Zie de foto hierboven van Han Schimmelpenningh.

Amateurfotografie


Amateurfotografie blijkt toch een beetje een Nederlands fenomeen te zijn waar buitenlandse instellingen met enige jaloezie naar kijken. Er zijn vooral veel foto's van de bevrijding; mensen bewaarden hun fotorolletje voor een speciaal moment. Maar er zijn ook foto's van het dagelijks leven, mensen op hongertocht en foto's van een dagje Amsterdamse jodenbuurt.

Mensen maakten ook heimelijk foto's van minder onschuldige dingen, zoals razzia's. Vanuit de fietstas bijvoorbeeld, zoals Charles Breijer deed.  Of vanuit het raam of snel om de hoek zoals op de foto hiernaast door W.J. Wolters van een razzia op het Krugerplein in Amsterdam in 1943. Indringende beelden levert dat op.

Duitse militairen

Fotograferen werd in het Duitse leger gestimuleerd. Dit in tegenstelling tot het Amerikaanse en Britse leger; daar waren fotograferende soldaten uit den boze. Veel Duitse soldaten hadden dus wel een fototoestel. In de eerste jaren van de Tweede Wereldoorlog was het voor de Duitse soldaten goed toeven in Nederland, veel vrolijke plaatjes dus. Toen soldaten naar het Oostfront werden gestuurd, kwamen er automatisch veel gruwelijker foto's, foto's die je van de oorlog in West-Europa nauwelijks ziet.

Foto's door Duitse soldaten worden nu ook veel op internet te koop aangeboden. Het NIOD koopt in principe echter geen foto's.

...

De gebruikte afbeeldingen (collectie NIOD) zijn afkomstig uit de Beeldbank WOII.

Mocht u foto's uit de Tweede Wereldoorlog in uw bezit hebben, denkt u dan eens aan het NIOD. Wij nemen uw foto's graag in onze collectie op. De foto's blijven bij het NIOD goed bewaard en zijn voor iedereen beschikbaar.
[Toevoeging 20 mei 2011].